Ychydig o ddiddordeb yng nghyfarfod ddoe yn yr Atrium, sef ail ddiwrnod cynhadledd Cyfrwng . Yn cael y teimlad cryf fod llawer yno yn ceisio sicrhau fod pethau’n aros yn union run fath ym ‘myd darlledu’ Cymru, neu mor agos â phosib i’r status quo, hynny yw model Alice-in-Wonderland o farchnad sydd ddim yn farchnad, busnesau sy’n byw ar fraster arian cyhoeddus ond yn gwrthod meddwl yn ehangach na model busnes/corfforaethol rhithdybus , ac yn gwrthod cydnabod mai bod yn rhan o strategaeth iaith yw’r holl bwynt. Mae’r paraphenalia a’r glitz o ‘media’, heb son am y camgymeriad sylfaenol o greu sustem sy’n rhoi gormod o bŵer i ychydig o bobl, wedi cymryd drosodd ers talwm, ac yn dal yn fyw er fod Jeremy Hunt & co wedi newid pethau.

Y ffaith ydi, mae pawb yn cerdded o gwmpas yn meddwl mai busnes go iawn yw hyn (ac wedi cael eu perswadio i wneud hyn gan eraill dros y blynyddoedd), pan mae’n glir na fyddai’r iaith yn ffynnu mewn marchnad gwbl rydd yng Nghymru, a bod angen lot fawr o arian cyhoeddus i gefnogi’r iaith dal i fod.  Ergo, byddai llawer o’r cwmnïau ‘mawr’, hyd yn oed y rhai sydd wedi rhestru ar y farchnad, ddim yn gallu bodoli – felly pam cael nhw o gwbl. Roedd y ddadl superindie wedi marw cyn i S4C ddechrau’r strategaeth.  Sathrwyd ar ddadl gref Elain Price yn un o’r sesiynau yn syth gan sawl un ‘pwysig’ yn y gynulleidfa. Eto, well gan bobl wneud yn siŵr fod pŵer ac arian ddim ond yn nwylo rhai, ac nid llawer.

Dwi’m yn meddwl aeth neb i fyny mast yn y 70au gan feddwl bydda nhw creu sustem mor annemocrataidd, ac yn canolbwyntio pŵer yn nwylo cyn lleied. Mae creu cyfleoedd i ychydig o gwmnïau yn enw ‘datblygiad economaidd’ wedi creu’r sefyllfa bresennol i raddau, yn ogystal â’r broses fwriadol o anwybyddu’r  ffaith syml fod datganoli wedi newid popeth ers tro. Rhaid cael mwy o leisiau yn hyn i gyd, a dosbarthu arian prin sydd yna i helpu’r iaith mewn ffordd well, nid ar pipe-dreams ffug-gyfalafol ychydig o ‘bobl busnes’ a haen top y darlledwyr (tra bod gweithwyr yn aml yn cael eu trin fel baw, er bod yna gryn hunan-longyfarch am ‘strategaethau hyfforddiant’, gorfoleddu am lwyddiannau a fu a.y.b. mewn cynadleddau o’r fath fel arfer).

O leiaf roedd hi’n bosib cael ambell i sgwrs o amgylch hyn e.e. sesiwn Hac Iaith bach a chlywed ambell i bapur diddorol. Diddorol hefyd siarad gyda pobl o’r tu allan, efallai’n fwy academaidd, oedd yn arsylwi hyn i gyd. Y peth digalon yw’r teimlad fod popeth mor fach, fod pawb yn adnabod eu gilydd a pawb ofn pechu, ac mai dyna yw canlyniad diffyg ein uchelgais a hyder, hyd yn oed mewn fforwm academaidd agored.